Get Adobe Flash player
Agenda
  • Events are coming soon, stay tuned!

Η ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΠΥΞΙΔΑΣ

ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ: ΕΝΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ Τ.Α.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι τοπικοί φορείς αναλαμβάνουν στη σύγχρονη κοινωνία μας όλο και περισσότερο ενεργό ρόλο στη διασφάλιση και αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών και στην ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής πολιτικής.

Η αντίληψη ότι χρειάζεται να μετατοπιστεί το κέντρο βάρος της άσκησης κοινωνικής πολιτικής από το κεντρικό κράτος προς την τοπική αυτοδιοίκηση, άρχισε να διαμορφώνεται μόλις τα τελευταία χρόνια.

Η μετατόπιση αυτή, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ωριμότητα και στη διάθεση των τοπικών φορέων να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο για ένα καλύτερο, πιο ανθρώπινο αύριο και παράλληλα στην αδυναμία του κεντρικού κράτους να παρέχει αποτελεσματικές και ποιοτικές υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας.

Ορισμένοι από τους λόγους που τεκμηριώνουν αυτήν την αντίληψη, ότι η Τ.Α χρειάζεται να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην άσκηση κοινωνικών πολιτικής, είναι:

  • Η αρχή της εγγύτητας που και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο καθορίζει την πολιτική για την πρόνοια. Άλλωστε στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, τα θέματα κοινωνικής φροντίδας και ψυχικής υγείας, εδώ και πολλά χρόνια εμπεριέχονται στις αρμοδιότητες της Τ.Α  και ασκούνται με εξαιρετική επιτυχία.
  • Η αρχή της αποκέντρωσης, που αφορά σαφώς και την ποιότητα ζωής των πολιτών σε θέματα κοινωνικής φροντίδας, αγωγής υγείας, προληπτικής ιατρικής και ψυχικής υγείας και όχι μόνο τα τεχνικά έργα και την καθαριότητα.
  • Το γεγονός ότι η Τ.Α έχει άμεση επαφή με τους πολίτες και είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος δέκτης καθημερινών προβλημάτων οποιασδήποτε μορφής.
  • Η κοινή διαπίστωση ότι η Τ.Α έχει «ωριμάσει» και ζητά περισσότερες αρμοδιότητες. Διαπίστωση που εκφράζει άλλωστε και η σημερινή μας Ημερίδα.
  • Το γεγονός ότι η Τ.Α έχει τη δυνατότητα να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ευέλικτες δομές που να προσανατολίζονται στις ανάγκες των πολιτών της και να προσφέρουν επίκαιρες υπηρεσίες.

Οι  Δημοτικές Επιχειρήσεις  για παράδειγμα, εκτός από υπηρεσίες κοινωνικής πολιτικής, προσφέρουν και σύγχρονα προγράμματα αθλητισμού, πολιτισμού και επιμόρφωσης στους πολίτες και ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες που διαπιστώνονται.

Κοινά αποδεκτό είναι επίσης, ότι η Τ.Α έχει τη δυνατότητα να εφαρμόσει πιο αποτελεσματική και ποιοτική  κοινωνική πολιτική με χαμηλότερο κόστος.

Έτσι για παράδειγμα τα προγράμματα κοινωνικής μέριμνας, βοήθειας στο σπίτι, οι υπηρεσίες για άτομα με ειδικές ανάγκες, οι συμβουλευτικοί σταθμοί, τα παιδαγωγικά εργαστήρια και τα κέντρα πρόληψης, σε αντιδιαστολή με την κλειστή περίθαλψη και τα ιδρύματα πρόνοιας που προβλέπονται από το κεντρικό κράτος, σαφώς έχουν πολύ χαμηλότερο κόστος λειτουργίας, ενώ προσφέρουν πιο ευέλικτες υπηρεσίες με υψηλή ποιότητα.

Και τελικά

Η Τ.Α έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να συσπειρώσει και να κινητοποιήσει και άλλους τοπικούς φορείς – είτε πρόκειται για ομάδες εθελοντών είτε για επιστημονικούς φορείς – μέσα από την προσωπική σχέση και συνεργασία.  Τα Κέντρα Πρόληψης άλλωστε είναι απόδειξη αυτή της ικανότητας.

Βέβαια η αναγνώριση ότι η Τ.Α χρειάζεται να έχει αναβαθμισμένο ρόλο στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής δεν έχει συνοδευτεί από την απαραίτητη θεσμική κι οικονομική υποστήριξη, δεδομένο που  επιφέρει και προβλήματα όπως θα δούμε στην περίπτωση των Κέντρων Πρόληψης.

Θα ήθελα να αναφερθώ σε ορισμένα παραδείγματα που δείχνουν την πρόθεση μεν του κεντρικού κράτους, αλλά ταυτόχρονα και την ελλιπή υποστήριξη της μεταβίβασης αρμοδιοτήτων:

Τα Κέντρα Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ), που όπως γνωρίζετε είναι ένας από τους παλιότερους θεσμούς κοινωνικής φροντίδας της Τ.Α, που ενώ έχουν θεσμική κατοχύρωση ως ξεχωριστά νομικά πρόσωπα,  χρηματοδοτούνται μόνο έμμεσα από το Υπουργείο Εσωτερικών μέσα από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους (ΚΑΠ).

Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι η μεταβίβαση των κρατικών παιδικών σταθμών από το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας  στην Τ.Α. Η μεταβίβαση αυτή συνοδεύεται από ξεχωριστή χρηματοδότηση χωρίς ωστόσο να είναι επαρκής. Πολλοί Δήμοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες από την ελλιπή στελέχωση και τον ελάχιστο εξοπλισμό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υπάρχει πρόβλεψη για τη στέγαση των παιδικών σταθμών.

Επίσης, ένα άλλο παράδειγμα είναι η δυνατότητα χρηματοδότησης δραστηριοτήτων για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες και τους άνεργους που έχει δοθεί στην Τ.Α μέσα από τα Ευρωπαϊκά προγράμματα και την υποστήριξη του Υπουργείου Εργασίας. Τα  προγράμματα αυτά, ενώ ανταποκρίνονται σε ουσιαστικές ανάγκες, συχνά δεν είναι βιώσιμα μετά λήξη της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης με αποτέλεσμα οι όποιες παρεμβάσεις να είναι αποσπασματικές.

Μια διαφορετική προσέγγιση είναι τα Κέντρα Πρόληψης – το παράδειγμα που σήμερα συζητούμε.

Στην περίπτωση των Κέντρων Πρόληψης, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας με εποπτεύοντα φορέα τον Οργανισμό «Κατά των Ναρκωτικών»  αναθέτει στην Τ.Α και σε άλλους τοπικούς φορείς, την ευθύνη και αρμοδιότητα να αναπτύξουν δράσεις προαγωγής της υγείας για να περιορίσουν τη ζήτηση ναρκωτικών κυρίως από τους νέους.

Για την ανάπτυξη των δράσεων αυτών αποφασίστηκε η χρηματοδότηση κατά 40-50%,  των αστικών μη κερδοσκοπικών εταιρειών που δημιουργήθηκαν για αυτό το σκοπό, ενώ το υπόλοιπο κόστος λειτουργίας αναλαμβάνουν οι φορείς που συμμετέχουν στα Κέντρα Πρόληψης.

Οι προγραμματικές συμβάσεις που έγιναν με τον ΟΚΑΝΑ, προέβλεπαν ότι μετά το πέρας της πρώτης τριετίας θα έπαυε η επιχορήγηση και θα καλούνταν οι τοπικοί φορείς που συμμετέχουν στις εταιρείες, να αναλάβουν εξ ολοκλήρου τη χρηματοδότηση.

Ήδη από την αρχή είχαμε επισημάνει, ότι αυτό ήταν μια επισφαλής ρύθμιση, που έκρυβε τον κίνδυνο να ναυαγήσει μια τόσο αξιόλογη προσπάθεια.

Γιατί παρόλη την αίσθηση κοινωνικής ευθύνης και την επιθυμία της Τ.Α να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο, για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη  χρήση και κατάχρηση νόμιμων και παράνομων εξαρτησιογόνων ουσιών μέσα από την πρόληψη, η έλλειψη πόρων για την κοινωνική πολιτική θα είχε αναπόφευκτα ως αποτέλεσμα να εκφυλιστεί ο θεσμός.

Ο διάλογος που επακολούθησε με τους αρμόδιους και με τους εκπροσώπους των Κέντρων, καθώς και η αναγνώριση ότι τα Κέντρα Πρόληψης είναι ένας πολλά υποσχόμενος θεσμός, έφεραν ως αποτέλεσμα την ανανέωση της επιχορήγησης από τον ΟΚΑΝΑ για άλλη μια τριετία καθώς και την επιχορήγηση των Κέντρων από το Υπουργείο Εσωτερικών μέσα από τους ΚΑΠ.

Σημαντικό είναι εδώ να τονίσουμε, ότι η Τ.Α αναλαμβάνοντας ευθύνη για να αντιμετωπίσει το σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών, υιοθέτησε σύσσωμη την πολιτική της πρόληψης και αποφάσισε να εντάξει τα Κέντρα Πρόληψης στις οριζόντιες δράσεις της.

Πιστεύουμε ότι αντίστοιχα χρειάζεται να παρθεί η απόφαση σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο έτσι ώστε τα Κέντρα Πρόληψης να γίνουν πραγματικά θεσμός στην ελληνική κοινωνία.

Γιατί μπορεί οι πρόσφατες αυτές ρυθμίσεις να δίνουν κατ’ αρχήν ένα αισιόδοξο μήνυμα, ταυτόχρονα όμως επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητα για πιο μόνιμες, πιο βιώσιμες και καλύτερα στελεχωμένες δομές, που θα έχουν στη διάθεσή τους όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να αφιερωθούν απερίσπαστα στο εξαιρετικά ευαίσθητο και υπεύθυνο έργο της πρόληψης και της προαγωγής της υγείας.

Άλλωστε, η μέχρι σήμερα διαπίστωση είναι, ότι τα Κέντρα Πρόληψης αποτελούν ένα πρότυπο μοντέλο για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο που αξίζουν την επένδυση και υποστήριξή μας.

Σε μια προσπάθεια καταγραφής των δυνατοτήτων που προσφέρουν τα κέντρα πρόληψης αλλά και των δυσκολιών που ήδη έχουν εντοπιστεί, θα μπορούσαμε να πούμε τα ακόλουθα:

Δυνατά σημεία του Θεσμού των Κέντρων Πρόληψης:

Τα Κέντρα Πρόληψης εκφράζουν το σύγχρονο πνεύμα συνεργασίας ενός κρατικού φορέα, δηλαδή του ΟΚΑΝΑ, της τοπικής αυτοδιοίκησης, της εκκλησίας, του στρατού, της εκπαίδευσης,  εκπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών, εθελοντικών οργανώσεων, κινήσεις πολιτών, συλλόγων και πολλών άλλων τοπικών φορέων.

Για παράδειγμα:

Στην αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία ΠΥΞΙΔΑ συμμετέχουν μέχρι σήμερα 13 φορείς στους οποίους συμπεριλαμβάνονται: η Ιερή Μητρόπολη Συκεών, Νεαπόλεως, Σταυρουπόλεως, η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης, οι Δήμοι Συκεών, Τριανδρίας, Αγίου Παύλου, Λαγκαδά, Σοχού, Μαδύτου και Ρεντίνας, το Επαγγελματικό και το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης, το Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης και η Κίνηση Πολιτών Χορτιάτη.

Οι φορείς αυτοί συνεργάζονται και στηρίζουν τις προσπάθειες της ΠΥΞΙΔΑΣ προκειμένου να καλύψουν μια περιοχή που συμπεριλαμβάνει 20 Δήμους και 1 Κοινότητα και έχει εξαιρετικά μεγάλη γεωγραφική έκταση, καθώς περιλαμβάνει την Επαρχία Λαγκαδά που ουσιαστικά αποτελεί έναν ξεχωριστό Νομό.

Ενδεικτικό είναι ότι στην περιοχή αυτή φοιτούν περίπου 30.000 μαθητές και μαθήτριες όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων, ενώ εργάζονται περίπου 2.500 δάσκαλοι και εκπαιδευτικοί. Επίσης, στην περιοχή αυτή βρίσκεται ένας ιδιαίτερα αξιόλογος αριθμός στρατοπέδων όπου χιλιάδες νέοι εκπληρώνουν τη στρατιωτική τους θητεία.

Προκειμένου να ανταποκριθεί το Κέντρο Πρόληψης σε ένα τόσο μεγάλο έργο, χρειάζεται τη στενή συνεργασία και την ενεργή συμμετοχή όλων των φορέων του.

Συνεργασία ουσιαστική που θα καθορίσει τις ανάγκες και τις στρατηγικές που θα αναπτυχθούν σε κάθε περιοχή.

Συνεργασία που απαιτεί ανάληψη πολιτικής ευθύνης απέναντι στο πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών και υπέρβαση των παραδοσιακών αρμοδιοτήτων της Τ.Α.

Άλλωστε:

Τα Κέντρα Πρόληψης δίνουν ένα πλαίσιο για να αναλάβει ευθύνη και αρμοδιότητα η Τ.Α. ως προς την ποιότητα ζωής των πολιτών  της.

Ήδη παρατηρούμε ότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι Δήμοι αναπτύσσουν πρωτοβουλίες για την πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών. Μέσα από δράσεις όπως είναι η Σχολή Γονέων, Συμβουλευτικοί Σταθμοί, Δημοτικές Επιτροπές και μέσα από τη δημιουργία εθελοντικών ομάδων η Τ.Α προσπαθεί να συμβάλλει στην πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών και στην προαγωγή της υγείας.

Οι δράσεις αυτές, ενώ είχαν πολύ μεγάλη απήχηση στην τοπική κοινωνία, καθώς δεν εντάσσονταν στις κύριες αρμοδιότητες της Τ.Α είχαν προβλήματα στελέχωσης και μακρόχρονου σχεδιασμού.

Με τη δημιουργία των Κέντρων Πρόληψης, μας δόθηκε η δυνατότητα να υποστηρίξουμε και να αναπτύξουμε τις πρωτοβουλίες αυτές, μέσα από την επιστημονική τεκμηρίωση και μέσα από την ποιοτική τους αναβάθμιση. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η συνέχεια της προσπάθειας, αλλά και η συνέπεια απέναντι στους πολίτες που αξιοποιούν αυτές τις υπηρεσίες.

Ένα θετικό στοιχείο των Κέντρων Πρόληψης είναι ότι έχουν υψηλές προδιαγραφές λειτουργίας.

Από την ίδρυσή τους ήδη, δίνεται έμφαση στο συστηματικό και μακρόπνοο σχεδιασμό και στην αξιολόγηση των προγραμμάτων. Τα δεδομένα αυτά εξασφαλίζουν υψηλής ποιότητας υπηρεσίες και  διαμορφώνουν ένα πρότυπο λειτουργίας και για άλλες υπηρεσίες κοινωνικής πολιτικής.

Ενδεικτικό είναι ότι για την ίδρυση ενός Κέντρου Πρόληψης κατατίθεται τριετής λεπτομερής επιστημονικός σχεδιασμός και οικονομικός προϋπολογισμός στον ΟΚΑΝΑ, ενώ κάθε εξάμηνο καταρτίζεται επιστημονικός και οικονομικός απολογισμός.

Οι φορείς που συμμετέχουν ενημερώνονται τακτικά για τις προβλεπόμενες δράσεις,  ενώ έχουν ανά πάσα στιγμή τη δυνατότητα να έχουν απολογιστικά στοιχεία για κάθε δράση και χρονικό διάστημα.

Σημαντική είναι επίσης η έμφαση που δίνεται στην υπόθεση της πρόληψης μέσα από τη δημιουργία ξεχωριστών υπηρεσιών που αφιερώνονται στην προαγωγή της υγείας στο πλαίσιο της Τ.Α.

Βέβαια η Τ.Α μέσα από τη θεσμοθετημένη λειτουργία της, συμβάλει ήδη στη μείωση της ζήτησης ναρκωτικών από τους νέους, με πολλούς και ποικίλους τρόπους.

  • Βελτιώνοντας το αστικό και φυσικό περιβάλλον στο οποίο ζουν και μεγαλώνουν τα παιδιά και οι νέοι, βελτιώνει την ποιότητα της ζωής και της υγείας τους.
  • Παρέχοντας κατάλληλα διαμορφωμένα και εξοπλισμένα σχολεία,  διασφαλίζει τις απαραίτητες προϋποθέσεις για υψηλού επιπέδου μόρφωση και παιδεία, που αναμφισβήτητα  λειτουργούν ως παράγοντες προστασίας ως προς τη χρήση ναρκωτικών και άλλων παραβατικών συμπεριφορών.
  • Προσφέροντας προγράμματα αθλητισμού δίνει τη δυνατότητα στους νέους, να αξιοποιήσουν δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο τους και τους δίνει θετικά πρότυπα ζωής, αποτρέποντάς τους από αυτοκαταστροφικές επιλογές.
  • Συνεισφέροντας στην παιδεία και επιμόρφωση των νέων μέσα από προγράμματα που αφορούν στη σύγχρονη τεχνολογία, αυξάνει τις πιθανότητες επαγγελματικής τους αποκατάστασης και το βαθμό ικανοποίησής τους από τη ζωή.
  • Μέσα από τα πολιτιστικά προγράμματα και εκδηλώσεις καλλιεργεί το πνεύμα και την ψυχή τους, δίνοντάς τους την ευκαιρία να βιώσουν ότι δεν είναι απαραίτητες οι ουσίες για να συγκινηθούν ή να διασκεδάσουν.

Με τη  δημιουργία των Κέντρων Πρόληψης, που αποκλειστική τους ενασχόληση είναι η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και τα προγράμματα αγωγής υγείας για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, συμπληρώνονται όλα τα παραπάνω, δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη και στην προσπάθεια να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα προστατέψουν τους νέους από το καταστροφικό μονοπάτι των ναρκωτικών.

Άλλωστε, παρά την κοινή αποδοχή ότι είναι καλύτερο να  προλαβαίνει κανείς παρά να θεραπεύει, γενικά η πρόληψη εύκολα παραμελείται ως προσέγγιση.

Αυτό θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι στοιχείο σχεδόν της «φύσης» μας ή καλύτερα να πούμε της έλλειψης της κατάλληλης παιδείας μας.

Γεγονός είναι, ότι οι περισσότεροι άνθρωποι ασχολούνται με ένα πρόβλημα όταν ήδη έχει εκδηλωθεί και λιγότερα συχνά με την πρόληψή του.

Σε ότι αφορά τη χρήση ναρκωτικών αυτό που γενικά διαπιστώνουμε είναι, ότι εξαιτίας των πολλών περιστατικών χρήσης και εξάρτησης που παρατηρούνται ήδη και στη χώρα μας, το επίκεντρο της συζήτησης συχνότερα στρέφεται στη θεραπεία της τοξικοεξάρτησης και λιγότερα συχνά στην πρόληψη.

Τα Κέντρα Πρόληψης, τα οποία διαφοροποιούνται ως δομές από τα προγράμματα θεραπείας και έχουν ιδιαίτερα διακριτά όρια ως προς τη διαφορετική δράση τους, προστατεύουν την υπόθεση της πρόληψης από τον κίνδυνο να παραμεληθεί και να αποτελέσει δευτερεύουσα προτεραιότητα.

Ένα νέο δεδομένο για την Τ.Α και ένα ιδιαίτερα δυνατό σημείο στη λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης, είναι ότι προβλέπεται και δίνεται έμφαση στη συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα.

Τα Κέντρα Πρόληψης εποπτεύονται από αξιόλογους επιστημονικούς φορείς όπως είναι ο ΟΚΑΝΑ και το ΕΠΙΨΥ (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας).

Στελεχώνονται από εξειδικευμένους επιστήμονες ψυχικής υγείας.

Έχουν διαρκή ενημέρωση και τεκμηρίωση μέσα από τα εκπαιδευτικά σεμινάρια που διοργανώνει ο ΟΚΑΝΑ σε συνεργασία με φορείς όπως το ΚΕΘΕΑ και μέσα από τη συνεχή πληροφόρηση από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα ναρκωτικά και την Τοξικομανία.

Ένα άλλο θετικό σημείο των Κέντρων Πρόληψης είναι, ότι το πνεύμα λειτουργίας τους είναι ευέλικτο και εμπνέει δημιουργική ανάπτυξη (σε αντίθεση  με πολλές δομές κρατικής κοινωνικής πρόνοιας που χαρακτηρίζονται από εσωστρέφεια και ατέρμονη γραφειοκρατία).

Το ωράριο λειτουργίας τους μπορεί να είναι ευέλικτο και προσαρμοσμένο στις ανάγκες των προγραμμάτων.

Είναι μέσα στην κοινότητα και κοντά στις ανάγκες των ανθρώπων καθώς οι περισσότερες δράσεις γίνονται στους χώρους εργασίας και διαμονής των ενδιαφερόμενων (σε σχολεία, στρατόπεδα, σε δημαρχεία, σε χώρους των εκκλησιών, σε αστυνομικά τμήματα, σε εγκαταστάσεις πολιτιστικών και αθλητικών συλλόγων, σε εργοστάσια και επιχειρήσεις).

Τα Κέντρα απευθύνονται σε πολλές και διαφορετικές ομάδες ανθρώπων – σε γονείς, εκπαιδευτικούς, μαθητές, στρατευμένους, αστυνομικούς, δημοσιογράφους, εργασιακά σωματεία, κατηχητικά σχολεία και πολλούς άλλους – συσπειρώνοντάς τους σε έναν κοινό αγώνα.

Επιπρόσθετα, δίνουν ένα πλαίσιο κοινωνικής δραστηριοποίησης και εθελοντικής προσφοράς με σκοπό το γενικό καλό – δραστηριότητες που όλοι θα συμφωνήσουμε ότι εκλείπουν πλέον από τη σύγχρονη κοινωνία μας.

Τα Κέντρα Πρόληψης δίνουν τη δυνατότητα σε εκπροσώπους φορέων, σε γονείς, εκπαιδευτικούς, αλλά και σε αιρετούς να ανοίξουν διάλογο και ουσιαστική επικοινωνία με τους νέους πάνω στα θέματα που τους απασχολούν.

Και τελικά:

Πολλές από τις δράσεις των Κέντρων έρχονται να συμπληρώσουν κενά  και ελλείψεις δομών κοινωνικής πολιτικής.

Έτσι για παράδειγμα σε ότι αφορά στην έλλειψη πληροφόρησης,  η ΠΥΞΙΔΑ συγκέντρωσε στοιχεία για τις ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες του Νομού Θεσσαλονίκης και εξέδωσε αντίστοιχο οδηγό.

Παράλληλα,  σε πολλές περιοχές της χώρας όπου δεν υπάρχουν δομές ψυχικής υγείας, τα κέντρα πρόληψης παρέχουν επιστημονική βοήθεια και προσανατολίζουν τους πολίτες σε πολλά ψυχοκοινωνικά θέματα.

Βέβαια καθώς πρόκειται για έναν καινούριο θεσμό και για ένα αντικείμενο, στο οποίο δεν υπήρχε μέχρι σήμερα τόσο εξειδικευμένη εμπειρία και γνώση, είναι επόμενο να παρουσιάζονται και δυσκολίες και προβλήματα.

Θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω ορισμένες από αυτές που έχουμε μέχρι σήμερα εντοπίσει:

Όπως ήδη επισημάναμε η κοινωνική πολιτική που ασκείται από την Τ.Α. γενικότερα έχει προβλήματα θεσμικής κατοχύρωσης. Τα Κέντρα Πρόληψης ως νέος θεσμός, αντιμετωπίζουν επιπρόσθετες δυσκολίες, καθώς το έργο τους απαιτεί τη συνεργασία και το συντονισμό με όλους τους τομείς και τις υπηρεσίες που αφορούν τα παιδιά και τους νέους.

Ένα παράδειγμα έλλειψης συντονισμού και κατοχύρωσης σε Υπουργικό επίπεδο, είναι η συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας σε ότι αφορά την αγωγή υγείας.

Παρόλο που τα Κέντρα Πρόληψης εστιάζουν τις δράσεις τους και εξειδικεύονται σε προγράμματα αγωγής υγείας στις σχολικές μονάδες, δεν υπάρχει κάποια συνολική ρύθμιση που να εξασφαλίζει το έργο των ειδικών επιστημόνων. Για κάθε παρέμβαση, σε κάθε σχολική βαθμίδα, χρειάζεται να υποβάλλεται εκ νέου ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα στο Υπουργείο Παιδείας και η τύχη του να κρίνεται πολλές φορές από τις διαθέσεις του εκάστοτε Προϊστάμενου της Διεύθυνσης ή Διευθυντή του σχολείου, παρόλο που το  ίδιο το πρόγραμμα έχει ήδη εγκριθεί από τον ΟΚΑΝΑ.

Βέβαια η κατοχύρωση της λειτουργίας ενός θεσμού εξαρτάται και από την αποδοχή του από τις τοπικές κοινωνίες και τους πολίτες.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις τα Κέντρα Πρόληψης κατοχύρωσαν τη λειτουργία τους μέσα από τη δράση τους. Ο αριθμός των συμμετεχόντων και οι θετικές αξιολογήσεις των πολιτών που αξιοποίησαν τις υπηρεσίες ενός κέντρου πρόληψης, υπογραμμίζουν την αναγκαιότητα ύπαρξης του συγκεκριμένου κέντρου και το κατοχυρώνουν ως αναπόσπαστο τμήμα της τοπικής κοινωνίας.

Αντίστοιχα, υπάρχουν και περιπτώσεις κέντρων όπου ενδεχομένως ο χρόνος δεν ήταν επαρκής για μια τέτοια αναγνώριση.

Καθοριστικό ρόλο βέβαια σε αυτό παίζει και η υποστήριξη  η οποία παρέχεται από τους φορείς που συμμετέχουν στα Κέντρα.

Δεν παραγνωρίζουμε το γεγονός ότι η  κοινωνική πολιτική γενικά και η πρόληψη ειδικά, δεν αποτελούν προτεραιότητα και υποχρέωση για όλους τους εκπροσώπους της Τ.Α, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται και σοβαρά προβλήματα λειτουργίας από την έλλειψη οικονομικών εισφορών των τοπικών φορέων ή από την ελλιπή συμμετοχή στη διοίκηση των Κέντρων.

Ως προς τη θεσμοθέτηση των Κέντρων τέλος, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν προβλέφθηκαν αρκετά θέματα που αφορούν την οργάνωση και τη λειτουργία τους, ιδιαίτερα σε ότι αφορά τη στελέχωση των Κέντρων Πρόληψης.

Είναι φανερό ότι τα κέντρα πρόληψης απαιτούν στελέχη με εξειδικευμένες γνώσεις – με μεταπτυχιακά και διδακτορικά – και ταυτόχρονα ανθρώπους που έχουν τη διάθεση να καταθέσουν τη ψυχή τους και την προσωπική τους ευαισθησία σε ένα εξαιρετικά δύσκολο έργο. Η εργασία στην κοινότητα απαιτεί να μην υπάρχουν νοοτροπίες που έχουμε συνηθίσει να τις χαρακτηρίζουμε ως «δημοσιοϋπαλληλικές». Τα στελέχη των κέντρων πρόληψης καλούνται διαρκώς να υπερβούν στα στενά όρια των επαγγελματικών τους ρόλων και να αναπτύξουν νέες δεξιότητες και ταλέντα. Συχνά χρειάζεται να εργαστούν σε δύσκολες συνθήκες, πολλές φορές και τα Σαββατοκύριακα και τις γιορτές. Βέβαια αντίστοιχα, χρειάζεται να υπάρξει και καλύτερη φροντίδα σε ότι αφορά στη διασφάλιση μονιμότερων συνθηκών εργασίας και σαφώς ικανοποιητικότερων αμοιβών.

Ένα άλλο σοβαρό κατά τη γνώμη μας θέμα είναι η έλλειψη ενός μακρόπνοου σχεδιασμού σε ότι αφορά τα Κέντρα Πρόληψης.

Είναι κοινή παραδοχή ότι η πρόληψη χρειάζεται χρόνο για να καρποφορήσει. Επενδύουμε σήμερα για ένα καλύτερο αύριο. Σε μια εποχή όπου τα άμεσα και εύκολα αποτελέσματα συχνά είναι το ζητούμενο, δεν είναι πάντα εύκολο να προασπίζεται κανείς αυτή τη θέση και να εξασφαλίζει τη θερμή συμμετοχή και άλλων σε αυτήν την επένδυση.

Οι τριετείς συμβάσεις με τον ΟΚΑΝΑ δεν διασφαλίζουν την υπόθεση της πρόληψης. Ο ορίζοντας μιας τριετίας – παρόλο που αφορά κυρίως την οικονομική επιχορήγηση και ήδη ανανεώθηκε για άλλη μια τριετία – δημιουργεί μια αίσθηση προσωρινότητας και δημιουργεί την ψευδή εντύπωση ότι το πολύ σε δύο τριετίες η χρήση ναρκωτικών θα έχει εξανεμιστεί και θα αφορά πλέον μόνο κάποιους λίγους εξαρτημένους.

Αναπόφευκτα αναρωτιόμαστε όλοι – διοίκηση και στελέχη των Κέντρων – τι θα επακολουθήσει μετά την επόμενη τριετία και πως θα διασφαλίσουμε ότι ο θεσμός αυτός θα αναπτυχθεί και δε θα μαραζώσει.

Καταθέτοντας αυτούς τους προβληματισμούς, θέλω να τονίσω και πάλι ότι τα Κέντρα Πρόληψης είναι μια ιδιαίτερα δυναμική πρόταση για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο που αξίζει παραπάνω επένδυση και υποστήριξη.

Σε αυτό το πνεύμα θεωρούμε ότι είναι σημαντικό να συμβάλουμε όλοι, ώστε να εξασφαλιστούν μονιμότερα σχήματα τα οποία θα διαφυλάξουν το έργο της πρόληψης, αλλά και των επιστημόνων που είναι στην πρώτη γραμμή.

Με την προηγούμενη ηγεσία του Υπουργείου Εσωτερικών είχε ξεκινήσει μια εποικοδομητική συζήτηση προς αυτή την κατεύθυνση.

Πιστεύουμε ότι ο διάλογος θα συνεχιστεί και με τη νέα ηγεσία του Υπουργείου και θα αποδώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Οι προτάσεις μας αφορούσαν τη θεσμική κατοχύρωση των Κέντρων Πρόληψης και την εξασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης.

Απαραίτητη προϋπόθεση βέβαια είναι η ανάληψη της πολιτικής ευθύνης από το Υπουργείο Υγείας-Πρόνοιας και από το Υπουργείο Εσωτερικών που πρέπει να πρωτοστατήσουν στην προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη κατανάλωση ναρκωτικών στη χώρα μας.

Γιατί βέβαια μια εθνική στρατηγική που προβλέπει όλες τις παραμέτρους και θέτει γερές βάσεις για το μέλλον, είναι η βασική προϋπόθεση για οποιεσδήποτε δράσεις και πρωτοβουλίες της Τ.Α,  ιδιαίτερα όταν αφορούν ένα πρόβλημα το οποίο έχει πάρει δυστυχώς ήδη εθνικές διαστάσεις.

Στις προτάσεις που έχουμε καταθέσει αντανακλάται η πεποίθησή μας, ότι χρειάζεται να συντονιστούν καλύτερα οι δράσεις κοινωνικής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο, ώστε να είναι συμπληρωματικές και πιο αποτελεσματικές. Με αυτή την έννοια θα ήταν επιδιωκόμενο να δημιουργηθούν δομές μικρότερης εμβέλειας ως προς τον πληθυσμό και τη γεωγραφική έκταση, οι οποίες θα συμπεριλαμβάνουν και άλλες συναφείς δράσεις κοινωνικής πολιτικής. Ουσιαστικά, μιλούμε για μόνιμες δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας και προαγωγής της υγείας.

Βεβαίως, θεωρούμε την υποστήριξη και επιστημονική εποπτεία από έναν κατεξοχήν επιστημονικό φορέα όπως είναι ο ΟΚΑΝΑ, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή έκβαση της δύσκολης αυτής εκστρατείας ενάντια στην επικράτηση των ναρκωτικών.

Για το σκοπό αυτό πιστεύουμε ότι χρειάζεται μεγαλύτερη ανάπτυξη το τμήμα πρόληψης του ΟΚΑΝΑ, ώστε και η υπηρεσία συντονισμού των Κέντρων Πρόληψης της Βόρειας Ελλάδας, που πρόσφατα δημιουργήθηκε στην πόλη μας από τον ΟΚΑΝΑ, να αποκτήσει περισσότερες αρμοδιότητες και περισσότερα στελέχη.

Γιατί βέβαια θα ήταν οξύμωρο να μιλούμε για αποκέντρωση και για ανάληψη ευθύνης από τοπικούς φορείς και να μην υπάρχει η δυνατότητα αποκεντρωμένης υποστήριξης και συνεργασίας.

Ολοκληρώνοντας,  θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους μέχρι σήμερα υποστήριξαν τις προσπάθειές μας και έδωσαν πνοή και αέρα στα πανιά μας.

Το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας – τόσο τον κύριο Σκουλάκη που επί των ημερών του εγκαινίασε το Κέντρο Πρόληψης ΠΥΞΙΔΑ ως το πρώτο Κέντρο στη Θεσσαλονίκη, όσο και την σημερινή Ηγεσία του Υπουργείου και την Υπουργό κυρία Τσουρή, που σήμερα μας κάνει την τιμή να παρευρίσκεται κοντά μας.

Την Ηγεσία του Υπουργείου Εσωτερικών που αφουγκράζεται τις αγωνίες της Τ.Α και στέκεται πολύτιμος βοηθός στην αντιμετώπισή τους.

Την Ηγεσία του ΟΚΑΝΑ – τόσο την κυρία Μαλλιώρη που επί των ημερών της στήριξε τις προσπάθειές μας όσο και την κυρία Κοκκέβη με την οποία είχαμε την ευκαιρία να συνεργαστούμε τα τελευταία χρόνια.

Και βέβαια όλους εσάς που σήμερα με τη θερμή συμμετοχή σας υπογραμμίζεται ότι η υπόθεση της πρόληψης σαφώς μας αφορά και μας ενδιαφέρει.

Θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι και εμείς, διατηρώντας την αισιοδοξία μας και την πίστη μας στην πρόληψη, θα συνεχίσουμε να μαχόμαστε για ένα καλύτερο αύριο, για μια κοινωνία αλληλεγγύης και ανθρωπιάς.

Πιστή Αντιγραφή

[Από τα πρακτικά της ημερίδας με θέμα «Η μείωση της ζήτησης των ναρκωτικών και ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το παράδειγμα των Κέντρων Πρόληψης» / 2001 (ετήσιο τακτικό συνέδριο ΚΕΔΚΕ, Θεσσαλονίκη)]

21-01-2011

ΓΙΑΝΝΗΣ Η. ΜΑΡΝΕΡΗΣ

ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ